Aurkezpena


Gogoratu Bilboko Txistularien banda munduko danbolinteroen elkarte profesional bakarrenetakoa dela, Erdi Aroan musika-jole eta juglareen udal taldeak izan zirenaren lekuko bizia. Gertakari horren berezitasunak udal danbolinteroan garrantzi kultural eta historikoari buruz, euren errepertorioari buruz, euren funtzio eta historiari buruz hausnartzera eraman beharko gintuzke. Antzina juglare esaten zitzaien, azkenaldian txistulariak ditugu. Danbolinarekin doan txirula-jolearen figura gure herriaren kultur entitatearen zatia da, gure errepertorio zaharrenen kontserbatzaile eta zabaltzaile eta, ia beti, gure uriaren, gure Bilbo maitearen ikurra.


Txistua eta danbolina aspaldi-aspaldi uztartu ziren. Ikonografia historikoaren arabera, danbolinteroak Europa osoan egon dira XII. mendeaz geroztik, batez ere gotikoaren garaian. Euskal Herrian dokumentu ugari dago garai hartan bazeudela ziurtatzen dutenak.

XVII. mendera arte kontinente osoan asko erabiltzen zen txistua: ez zen jairik edo dantzaldirik izango txistu barik. Arbeauk dioenez, tresna merkea zen, musika-jole bakarrak egiten zuelako askoren lana. Danbolinaren zehaztasun erritmikoak, bestalde, orduan modan zeuden dantzetarako (gallardak, pabanak, branleak...) beren-beregiko instrumentu bihurtu zuen. XVI. mendearen erdialdean biolina agertu eta indarra hartu zuen handikien artean eta ondorioz, danbolintero juglareek herrixketan iraun behar izan zuten herri-musika jotzen. Harrezkero txistuak herrian iraun du; pixkanaka-pixkanaka eta urteak joan eta urteak etorri instrumentu tradizional bihurtuz, tokian tokiko ezaugarrietara egokituta. Euskal Herrian euskal musikaz edota euskaldunen musikaz hitz egitean, ezinbestean hitz egin behar dugu txistuaz edo txistulariez. Gure herrietako jendeak urte askotan entzun izan duen musika bakarra elizetakoa edo bertako danbolinteroena izan da. Gure dantza gehienek eta instrumentuen errepertorio gehienek udal danbolinteroen lanari esker iraun dute eta eurei esker transmititu dira; izan ere, XVIII. mendearen azken laurdenean hasi ziren eskolatzen, musika kopiatzen eta konposizioak egiten; musika hori danbolinteroen errepertorioen bidez heldu zaigu.

Errepertorio gehiena Euskal Herriko Txistularien Elkartearen Txistulari aldizkarian dago argitaratuta. 1927an sortu zen danbolinteroen errepertorioa gordetzako, zabaltzeko, hobetzeko eta areagotzeko.. Aldizkari horretan dantzak eta txistu tradizionaleko errepertorioa argitaratzeaz gain, Guridi, Sorozabal edo Aita Donostia bezalako musikagileak ere ekarri ditu bere orrialdeetara. Ikus dezakegunez, txistulariaren errepertorioa ugaria eta aberatsa da, melodiekin eta dantzekin hasi eta instrumentistarik bikainek euren trebezia erakusteko idatzitako bariazio zailetaraino.

Txistulari aldizkariaren sorrerarekin batera, gure instrumentuaren historiako beste gertakari garrantzitsu bat zera da, 1978-79 ikasturteaz geroztik ikasgai ofiziala dela Kontserbatorioan, gainerako instrumentuen parekoa arlo akademikoan eta legez. Gure tradiziozko kulturaren ikurretako bat izan den eta izaten dirauen txistuak ugaldu egin ditu bere aukerak, eta gaur egun nagusi da Europan esku bakarraz jotzeko txirulen artean, bai baliabide pedagogiko eta metodologiaren, irakasleen, ikasketa-programen, txistu eta danbolinen fabrikatzaileen, instrumentuen kalitate eta leuntze-mailaren arloan zein errepertorioa sortzen eta aldiro argitaratzen edota instrumentua jotzeko teknikaren aldetik.

Era berean, Bilboko danbolinteroen talde berritua, Udalaren Txistularien Banda izenekoa, dokumentu honetan azaldutakoaren erreferenterik argiena eta adibiderik garbiena dela esan daiteke. Talentu handiko lau gaztek osatua; halaxe erakusten baitute euren prestakuntza akademikoak eta esperientzia profesionalak, bai interpretazioan, bai irakaskuntzan.